نرمه واران

شعر کردی کلهری (کرماشانی )‌ و مطالبی در باره ادبیات کردی


احیای شعر کودک کُردی کرماشانی

به بهانه ی انتشار مجموعه شعر تاتی اثر رضا موزونی
احیای شعر کودک کردی کرماشانی

جلیل آهنگرنژاد


 شعر کُردی کرمانشاهی در این سالها نفس هایی تازه می کشد. نفس هایی که طعم ماندگاری دارد. این را آثار تولید شده در پهنه ی این گویش به ناظران و عامه ی مخاطبان می گویند. یکی از بخش های مهم این پروسه مانا، شعر کودک و نوجوان است. گوهر گمشده ای که به راستی برای نهال های بارور گویشوران کرمانشاهی بسیار ضروری می نماید.
شاید از روزگاران پیش توجه به شعر کودک در پهنه ی ایران زمین – آنهم به گونه ای جدی و رسمی- امری غیر قابل قبول و باور بود. تاریخ ادبیات فارسی گواه صادقی بر این امر است. گاهی شاعران نام آور عرصه ی شعر فارسی از سر تفنن ابیاتی در این حوزه سروده اند و گاه ناخواسته یا به عمد از زبان کودک و نوجوان بهره گرفته اند تا عمیق ترین اعتراضات اجتماعی خویش را به گوش مخاطب برسانند.
 عبید زاکانی با منظومه ی مشهور موش و گربه اش نقطه ی عطفی بر این نگرش است. قرنها طول کشید که پس از وی پروسه ای به نام ادبیات کودک و نوجوان در ایران قیافه ای جدی به خود گرفت و به عنوان نهالی بارور بعدها به درختی سایه گستر مبدل گشت.
 این اتفاق در حوزه ی ادبیات کُردی کرمانشاهی نیز به شکلی محدود وکم رنگتر از زبان فارسی افتاد. اگر چه در سایر شاخه های ادبیات کُردی از جمله سورانی، این اتفاق عمر بیشتری دارد و اولین آثار ادبیات کودک و نوجوان در شاخه های دیگر زبان کُردی دارای قدمتی بیش از یکصد وهفتاد ساله اند و ازنمونه ی آن می توان به آثار صدیق خالد، هروری و دیگران اشاره داشت. امادر حوزه ی ادبیات  بومی کرمانشاه آنچه که به شکل رسمی نشان ازشعر کودک و نوجوان می دهد و به عنوان اولین های شعر در این بخش محسوب می شود، آثار کوتاه فولکلوری است که در این روزگار نیز در اذهان دوستداران فرهنگ حک شده است. شاعران کمتری به این حوزه توجه داشته اند و در کل تعدادشان به شمار انگشتان دست نمی رسد.
در این میان رسمی ترین کارهایی که مخاطبان کودک و نوجوان با آنها انس و الفتی عمیق یافته اند، به راستی که آثار رضا موزونی است.
موزونی شاعری صمیمی، توانا و آشنا به نگاه و زبان کودکان است. او سالهاست که در کسوت مربی و مدیر حوزه ی فرهنگی کودک و نوجوان در استان کرمانشاه به فعالیت مشغول است و با تالیف کتابهایی متعدد در این عرصه - چه به زبان فارسی و چه به زبان کُردی- خود را عمیقاً به این وادی وفادار نشان داده است.
سال 81 شمسی دوستداران شعر کُردی تولد اولین کتاب رضا موزونی با نام""" یه شو اگر بچیدن" " به همدیگر شاد باش گفتند. کتابی که در آن زلالی، صمیمیت و هنرمندی کسی را می دیدند که با واژه هایی بکر، شط زلال شخصیت، نگاه و آرزوهایش را در نمایشگاه کلماتی ساده به همگان می نمایاند.     
در این کتاب چند اثر زیبا آمده بود که در حال و هوای شعر کودک و نوجوان تعریف می شد. شعرهایی که به سرعت با مخاطبان تشنه ی شعر کُردی دست دوستی داد و از آن زمان تا کنون هنوز بسیارند کسانی که همان آثار را به بایگانی ذهنشان سپرده اند و با تکرار آنها خاطرات روزگار کودکی را مزمزه می کنند.
شعرهایی که در آنها حضور کلماتی همچون: ملیوچگ، ویلکان، ماله کین، آسمان، موریژ، واران، کپو و ... با نگاهی زلال و تصاویری امروزین تداعی گر بسیاری از شیرینی های سالهای کودکی بوده اند.
اگر چه آن شعرها در بعضی لحظات میان شعر کودک و بزرگ سال مانده بودند اما به عنوان اولین سندهای رسمی شعر کُردی کرماشان به حساب می آمدند.
وقتی این حرف رنگی مقبول تر به خود می گیرد که در ادامه ی کارهای منتشر شده ی موزونی با دو اثر ماندگار دیگر به نامهای میمگه جارو برقی و تاتی روبرو شویم.
 شک نداریم که میمگه جارو برقی یکی از ماندگارترین آثار ادبیات کودک در حوزه ی کردی کرماشانی به حساب می آید. این را شعرهای ماندگار آن دفتر به ناظران حوزه ی شعر کردی می گویند. موزونی در دفتر شعر جارو برقی با تکنیک های شعر کودک آشنایی تامی دارد و در قیاس با آثار قبلی او گامهایی موفق برداشته است.
جدا از رضا موزونی کسانی دیگر نیز در این حوزه طبع آزمایی کرده اند که می توان به محمد حسنی نیا ،‌کیومرث بلده و... اشاره داشت
تازه ترین اثر این شاعر، تاتی است. تاتی دومین مجموعه شعر مستقل موزونی برای کودکان و چهارمین کتاب اوست که به مخاطبان و دوستداران ادبیات این سامان هدیه شده است. این مجموعه شامل یازده شعر برای کودکان است که به زبان صمیمی و ساده ای همراه با تصاویر شاد که هر کدام به نحوی با لعابی از فرهنگ بومی آمیخته و ارائه شده اند.
برای آشنایی هر چه بیشتر مخاطبان و روان خوانی آن ترجمه فارسی شعرها هم روبروی آن آمده است. در این مجموعه نیز عناصری همچون ملیوچگ، تاتی و چند جاندار دیگر با لباس شعر به تصویر کشیده شده است. از تصاویر و مضامین این دفتر می توان به این نکته پی برد که مخاطب آن گروه سنی خاصی است، گروهی که به گونه ای بایستی با جانداران آشنا و ناآشنا ارتباطی حسی بگیرند. ارتباطی که از یک معرفی ساده بیشتر است



نویسنده : جلیل آهنگرنژاد ; ساعت ۱٠:۳۳ ‎ق.ظ روز ۱۳۸٩/۱٠/٦