نرمه واران

شعر کردی کلهری (کرماشانی )‌ و مطالبی در باره ادبیات کردی


نگاهی به مجموعه شعر گورانییه یل وا سروده ی مسعود قنبری
در صدای زخمی شعر
جلیل آهنگرن‍ژاد
عمر شعر آزاد کُردی در جغرافیای کرمانشاه به بیش از 15 سال نمی رسد.
 اگر چه گاه گاه صداهایی  قبل از آن زمان شنیده می شد اما حیات این پروسه ی مهم به شکل رسمی از اواخر دهه ی هفتاد آغاز می شود. دهه ای که می تواند با پارامترهایی مانا در تاریخ شعر کُردی ماندگار شود.
در اوایل دهه ی هفتاد کاسِتی بین دوستداران شعر کردی کلهری دست به دست می شد که شاعری صمیمی ( محمد حسنی نیا) در آن دغدغه هایش را با حسی سرشار به گوش مخاطبان می رساند. آثاری که رگه هایی از نوگرایی در آن تنیده شده بود و با صدایی محزون مخاطب را برای مدتی کوتاه به عالمی دیگر گونه می برد.
پس از آن کاسِت که به گونه ای غیر رسمی می توانست دریچه ای  بر شعر کُردی این دیار باشد، چند سالی گذشت تا کتاب  »نرمه واران« با مجموعه ای از آثار سپید به چاپ رسید.
 در این راه مجموعه های قابل اعتنایی همچون » وه سقانم بنویسم«از صلاح الدین قره تپه، چند اثر در » لاوار« قبادی ونیز »یه شو اگر بچیدن « رضا موزونی  و آثاری از چند شاعر خوب دیگر همچون: علی الفتی گامهای قابل اعتمادی بودند تا پروسه نوگرایی در جغرافیای کردی کرمانشاهی استوارتر ادامه یابد.
 از آن تاریخ تا امروز شعر کُردی کرماشانی از جنبه های کمی و کیفی بالندگی شایان توجهی یافته است و شاعران توانایی در این وادی طبع آزمایی کرده اند مجموعه شعر »گورانییه یل وا « به عنوان تازه ترین اثر چاپ شده ی شعر آزاد کردی کلهری با همت مسعود قنبری به آثار ارزنده ی خلق شده افزوده گردیده است. آنچه در پی می آید نگاهی گذرا به این مجموعه شعر است
***
جهان کهن،  جهان آرزوهای بزرگ، آرمانهای بزرگ، رنجهای بزرگ و در نهایت شادیهای بزرگ است. جهانی با رنگ، فضا ، ظرافت و دل انگیزی های ویژه ی خویش. جهانی که در آن اسطوره ها، افسانه ها، رازهای بزرگ و ... گردانندگان صحنه های آنند. راوی بر صخره ای بزرگ تکیه داده و در دنیای تخیل خویش رو به تمام درختستانهای بلوط  زاگرس از دفتر جهان کهن روایت می کند. با بن مایه های گاه تاریک. انسان، رنج، اندوه و ... در بستر ذهن یک راوی عجول جسور نشسته اند تا با بارش رگبار واژه های زمخت ، عریان و گاه راز گونه در آسمان ذهن  مخاطب خطی شهاب وار از جنسی دیگر گونه بیاندازند.
خطی که نه عاطفی است و نه عشق با تعریف تاریخی اش در آن حضوری شفاف دارد. عموما راوی و شاعر با هم فرق دارند. شاعر حاصل نگاه خویش را در قالبی می ریزد که خروجی آن در برگیرنده ی کشفی تازه و بیانی نوآیین است . قنبری در این مجموعه نگاهش را به دنیای ذهنی خویش با پاره هایی کوتاه و بلند ، صریح و بی پرده بیان              می کند و چندان دغدغه ی هنری بودن آن را ندارد. وی پیش از آن که به زبان فاخر و بیان بلیغ و فصیح توجه داشته باشد با لحنی تند و بی پروا دست و پنجه نرم می کند لحنی که برای مخاطب نیز درگیریهای ذهنی غیر معمولی می آفریند.
نمونه های بارز آن در این مجموعه ،‌شه مشه مه کوورک،‌ ساله یل قیل،‌مال خالوان و ... هستند که شاهد اولی بیش از هر اثردیگری می توان آن را به » داستان -شعر« نزدیک تر دید:
... خاس هورده و  بووم
شاملوو،‌ شیرکو،‌ئه خه وان،‌فه رده وسی،
فرووغ،‌هدایه ت،‌هه لمه ت،‌په شیو،‌نازم حکمه ت، لورکا...
ده و که ن و قال که ن:
-» وه ی بگره ی ،‌نه ده ر چوو هاتیم!!«
له خوشی،‌
گه ز گه ز بالا که م                                                                                                                         
 عناصر بیشتراشعار گورانییه یل وا درخدمت ایماژهایی رنگارنگ و بلیغ نیستند بلکه شاعر را به مصائب و رنج مویه های اجتماعی پیوند می دهند با صدایی زخمی که چنگ در جان مشتاقان می اندازد. این گونه نگرش می تواند شروعی برای ورود به دنیای شعرهای تازه تر شاعر به حساب بیاید . اما در نگاهی دیگر ممکن است شعر را به شعار نزدیک گرداند. نکته ای دیگر که می تواند در این اثر قابل تامل باشد لحن شعرهاست. قنبری در این مجموعه شعر مخاطب را با لحنی حق به جانب، سرزنش کننده و عصیانگر روبه رو می کند.خلق روابط تازه بین واژه گان و ترکیبات شعر می تواند سبب زندگی دوباره ی واژه های در خطر فراموشی گردد. به ویژه برای جغرافیای زبان کردی در گویش کلهری این امر کاری بدیع و شگرف به حساب می آید کاری که قنبری مثل معاصرین خود به خوبی از پس آن برآمده و ویزای چندین ترکیب تازه را با لحنی تازه و نو به دنیای تازه شعر کردی صادر کرده است:
من و ته نیای لفانگیم
من و ره نج برای هاو  پیشت
... م هه ر شه و له ناو ده نگ زه خمی شیعریگ پیا بوم ( قنبری، ص 9)
شاعردر گوورانییه یل وا در شعرهای کوتاه از جنبه های روساختی کلام موفق تر است و براحتی با پارامترهای تکنیکی این گونه آثار کنار آمده است:
چه مه ر
ئاسمان،‌
دیول کوتی
وا،‌
ساز ژه نی
تاشه یل گوپه و رنن
داره یل قژه و که نن و
بایه قوش کووریگ
له بن که لاوه ی دلم
وه مل خوه زییه و کوشیایگا
تا شه وه کی ؛
» پاوه مووری« چری!
به علاوه این مجموعه جدای از نگاه شاعرانه می تواند گنجینه ای ناب از واژه گانی باشد که اگر در مجموعه هایی از این دست حضور نیابند، امکان فراموشی همیشگی شان وجود دارد. واژه گانی که هر کدام پاره هایی از پازل این گویش غنی در گستره ی زبان کُردی هستند.
در کل می توان گفت که »گورانییه یل وا «  صدای زخمی اما تازه ای است که گام در وادی شعر آزاد کردی کلهری نهاده است.
 مجموعه ای که شاعر آن با تمام دغدغه های بزرگش می تواند در آثار تازه تری متولد شود و آسمان شعر کردی این دیار را وسعتی دیگرگونه ببخشد.



نویسنده : جلیل آهنگرنژاد ; ساعت ۱٠:۳٠ ‎ق.ظ روز ۱۳۸٩/۱٠/٦