نرمه واران

شعر کردی کلهری (کرماشانی )‌ و مطالبی در باره ادبیات کردی

 

 

 

کوردی کرماشانی

و

شێعر ده‌هه‌ێ هه‌فتا

 


جه‌ليل ئاهه‌نگه‌رنژاد
به‌ش دوم

ده‌روه‌چيگ ک شيعر ئمروو کوردی کرماشانی وه‌ ريو دووسداره‌يل و ئه‌زره‌تمه‌نه‌يل ئه‌ده‌بيات کورديا واز کرد ٬ بايس بيو ک سروه‌ی شه‌مالِ نوه‌و بيون ٬ نيشتمان فه‌رهه‌نگيمان وه‌هاريه‌و بکه‌يد .ئی سروه ٬ تام وه‌هاره‌يل تازه‌ ده‌يد . له پريوشه‌پريوشه‌ی بوو خوه‌ش نوه‌و بيون و زينيه‌ری تيه‌يد .
هه‌ر ئی نوه‌و بيونه‌٬ بايس بيو ک شاير ئمروو ديار کرماشان ٬‌ئرای فکر و شيعر و خه‌يالی ٬ منه‌ی « زه‌رفه‌يل » نوو بکه‌يد . ئمجا هات و له فره له قالبه‌يل ناسيای شيعر نيشتمانه‌يل هاوسا ئستفاده کرد .
قالبه‌يلی ک شاير ده‌هه‌ی هه‌فتا له ليان کومه‌ک گرت و هه‌يمان گری ٬ ته‌نيا مه‌سنه‌وی هجايی نيه . شاير ئی ده‌وره هه‌م له ناو قالبه‌يل کلاسيک و هه‌ميش له ناو قالبه‌يل شيعر ئازاد فکر و خه‌يالی باله‌و دا و خوه‌ييش باله‌وازی کرد و وه مه‌ردم ولاتمان جامه‌ک رووزنايگ نيشان دا .
فيشتره‌ک له هه‌ر قالبيگ ٬ غه‌زه‌ل له ناو ده‌س شاير ناسيای ئی ولاته مه‌له‌وه‌ر گه‌ورا باليگ بيو . شاهاتيش که‌وتريگ ! . که‌وتريگ ک کيوچه‌کيوچه‌ی خه‌يال خوه‌نه‌وه‌ره‌يل و گووش ته‌کنه‌يل نيشتمان ئه‌ده‌بياتمان گه‌ردی !. هه‌م ئرای شاير ٬ عه‌زيز بيو هه‌ميش له ناو دل ئامی ره‌نگين ره‌نگين جی خوه‌ی کرده‌و !.
خوه‌نه‌وره‌يل زانن ک غه‌زه‌ل قالبيگ نيه ک هه‌ر له زوان کوردی ناسيايه‌و بيود .وه ئی قالبه ٬ له زوانه‌يليگ چيو فارسی و عه‌ره‌بی و ئوردوو و ... شيعره‌يل فره‌ ره‌نگينيگ وه‌تياس و ديوانه‌يل فره‌ گه‌ورايگ نيوسياس ! . ولام له زوان کوردی له ئی ده‌وره‌ ک له باره‌ی باس که‌يم ٬‌غه‌زه‌ل قامه‌ت ريک و ره‌نگينيگ ديريد .
گووش ته‌کنه‌يل کورد کرماشان و ئيلام ٬ وه ‌ئی ده‌سپيچگه‌يله‌و دلنيای قالب غه‌زه‌ل بيونه‌:
۱- شکل و شيوه‌ی غه‌زه‌ل ٬ له ده‌يشته‌و وه خاتر ريتم و مووسيقای خاسيگ ک ديريد ٬ ئرای موخاته‌به‌يل ٬ شيرن و ره‌نگينه ! .
۲- کول بيون و کولبر چين شاير له ناو ئی قالبه ٬ بايس بوود ک هه‌ر خوه‌نه‌وه‌ر و گووش ته‌کنی ئرای فره سه‌خت نه‌ود ک غه‌زه‌ليگ بخوه‌نی يا گه‌ر ئه‌ژنه‌وی !.
۳- وه خاتر يه ک ئی شيعره فره‌ وه‌خته‌يل وه گه‌رد حس دلنيايی و دووسداری ئايه‌مه‌يلا سه‌رو کار ديری ٬‌ هه‌ر که‌سيگ ک خوه‌نيده‌ی ٬ خوه‌شی وه لی تيه‌يد .
۴- باس فره جدی تر له باره‌ی غه‌زه‌ل وه ئونوان يه‌کيگ له قالبه‌يل ناسيای شيعر ئيمه يه‌سه‌ک له فره له جيه‌يل تيوه‌نيد خوه‌ی وه گه‌رد تواسنه‌يل ئايه‌مه‌يل ئلاجه‌يو ئمرووا له ناو ئی دونيای مودرنه ٬ هاوريه‌و بکه‌يد . خاسه ک وه‌ی چيونه بيوشيم ک غه‌زه‌ل تيوه‌نيد ٬ تا رووژگار بان تر له ئيمه و شاهات تا بانان به‌رزيگ خوه‌ی وه‌رو نوا بکيشيد . ئرای يه‌ ک هه‌م ريشی له ناو سونه‌ت و فه‌رهه‌نگ ئيرانی و کوردی کيشايه و هه‌م په‌ل و په‌لوه‌چ له ناو ده‌روه‌چه‌يل دونيای مودرن ديريد.وه زوان پيه‌نتر تيوه‌نيم بيوشيم ک : غه‌زه‌ل وه گه‌رد خيون و پووس و حس و حالمانا په‌يوه‌ن خوارديه .
۵- غه‌زه‌ل تيوه‌نيد خوه‌ی وه گه‌رد دونيای مودرن و پوست مودرنا هاوريه‌و بکه‌يد . که‌م نين غه‌زه‌له‌يلی ک پريوشه پريوشه پا نايونه ناو ولات مودرن و پوست مودرن ! .
۶ - جيا له تمام ئی گه‌په‌يله ٬ غه‌زه‌ل ئی توانه ديری تا مه‌ردميگ ک وه ده‌سپيچگه‌يل فره‌ی وه‌تيای و نه‌وه‌تيای ٬ له زوان وفه‌رهه‌نگ خوه‌يان ديوره‌و که‌فتنه ٬ دوواره وه گه‌رد ئی زوان و فه‌رهه‌نگا دووسی بيه‌يد . مه‌ردميگ ک تيه‌نی شنه‌فتنن ! . تيه‌نی يه‌نه‌ ک دوواره له سه‌ر سه‌راوه‌يل فه‌رهه‌نگ و زوان کوردی ئی نيشتمانه ٬ ئرای ساتيگ يا نه ! ئرای هه‌ميشه سيراو بوون ! .
شايره‌يلی ک له ناو ولات غه‌زه‌ل کوردی کرماشانی چه‌و چه‌وه‌کی که‌ن ٬ له په‌ليگه‌و بوونه دو په‌لوه‌چ .
۱- يه‌کيگ له‌ی په‌لوه‌چه‌يله که‌سه‌يليگن ٬ ک هه‌ر سه‌ی کاره‌يل فره ‌ره‌نگينيگ ديرن ٬ ولام خوه‌يان فره‌ جدی گام له ناو ولات شيعر کوردی نه‌نانه . گاجار له سه‌ر شه‌وق و مه‌يل کوليگ ٬ نيشتنه غه‌زه‌ليگ وه‌تنه و ئرای ساليگ و يا فيشتر کوردی وه‌تن له ناو ده‌فته‌ر شيعره‌يليان خه‌ت دانه و له هيوره‌و بردنه‌. بنچينه‌ی شيعری ئی بره يه وه خوه‌نه‌وه‌ره‌يل ئيوشيد .
په‌لوه‌چ تر له غه‌زه‌ل ئيوشه‌يل ٬ بريگن ک فره جدی تر هانه شوون ئی گه‌په‌! . هه‌م هانه شوون نوه‌و بيون فکری و ه‌م هانه شوون يه‌ ک له ناو غه‌زه‌له‌يليان دونيای نويگ بيوننه‌و و ده‌روه‌چ رووژناتريگ وه‌ريو دونيای شيعر ئمرووا بچه‌کنن !
ئه‌گه‌ر بتوايم له گه‌ورايل و ری رووژنا کره‌يل ئی قالبه ناو بوه‌يم بايه‌س ناو يانه بوه‌يم .....
ئی باسه ئدامه‌ ديريد .
زمسان ۸۳ - کرماشان



نویسنده : جلیل آهنگرنژاد ; ساعت ۱۱:٢٤ ‎ق.ظ روز ۱۳۸۳/۱٠/٦