نرمه واران

شعر کردی کلهری (کرماشانی )‌ و مطالبی در باره ادبیات کردی


.

.

.

 

نقدی بر نرمه واران

به قلم : رضا موزونی
چند سالی است که به همت چند شاعر جوان کلهری گو ، شعر کردی کلهری جان تازه ای گرفته است . این شاعران جوان شعر کردی را به صورتی جدی در انجمن های ادبی مطرح نمودند و با برپایی جلسات نقد ، حساب شعر کردی را از طنز و هجو و تقلید و تکرار و به اصطلاح » بیت مشکه « جدا کردند و راه را بر » مستفعلاتن « گویان کم مایه پر ادعا بستند .
شعر کردی اینک می رود تا از پیله ی  مضامین تکراری وخالی ا زتصویر و مستقیم گویی ها و هجوها بدرآید و جایگاه واقعی خود را در عرصه ی ادبیات این مرز و بوم بیابد .
درگویش کردی کلهری واژه هایی وجود دارند که بار ادبی و عاطفی آنها به حدی است که حتی نمی توان معادل شایسته ای را در زبان فارسی برایشان پیدا کرد و ساده ترین مصداق این ادعا ، همین عنوان مجموعه شعر آقای آهنگرنژاد است که حتی معانی نم نم باران و باران آهسته و ... هیچگاه بار ادبی و عاطفی و لطافت خود » نه رمه واران « را ندارند .
گویش کردی کلهری که قابلیت های یک زبان را داراست ، گویش صمیمی ، بی پیرایه و در عین حال عمیق و ژرف است که اصیل ترین و عاطفی ترین واژه ها را می توان در آن پیدا کرد .


و اما  نه رمه واران  که بهانه ای بود برای نوشتن این مقدمه ، مجموعه اشعار شاعر هم دیاری و نام آشنا جناب آقای آهنگرنژاد است که در 73 صفحه توسط انتشارات چشمه و هنرو دانش کرمانشاه به زیور طبع آراسته شده است . اشعار این مجموعه در قالب غزل و سپید سروده شده اند .همانطور که در مقدمه کوتاه کتاب نیز آمده است .
اشعار این مجموعه دارای بافت و ساختی متمایز از اشعار معمول کردی است که تا به حال به طبع رسیده اند . خواننده این اشعار بایستی حتما به زبان کردی کلهری مسلط باشد و گرنه در دریافت معانی اشعار و درک تصویرهای آن باز می ماند .
آهنگرنژاد با جرأت و جسارتی خاص در شعر کردی کلهری به جای یک گام چند گام جلوتر نهاده و مممکن است ارزش واقعی مجموعه اش بزودی آشکار نشود . درا ین جا این سوال پیش می آید که این حرکت و این پیشروی تا چه حد می تواند موفق باشد ؟
همانطور که می دانیم شعر فارسی امروز فراز و نشیب های زیادی را پشت سر گذاشته است تا به این صورت به دست ما رسیده است .
یعنی شعر کلاسیک از زمان رودکی و قبل از آن با مضامین خاص شروع شده و در هر قالبی ، غزل ، مثنوی، قطعه ، دو بیتی ، رباعی و ... توسط شاعران در طول زمان پخته شده و تا الان که به سوی سپید و شعر حرکت و موج و ... امثالهم می رود .یعنی شعر در حوزه غزل توسط مولانا ، سعدی و حافظ ... با مضامین مربوطه ی آن زمان اشباع گردید . و امروز ما تدریجا شاهد حرکاتی جدید در تصاویر و معانی آنها هستیم . یعنی غزل و شعر فارسی تدریجا به این مرحله امروز رسیده است . بنابراین درک آن برای مخاطب چندان دشوار نیست . اما در شعر کردی این گونه نیست . حد اقل می توان گفت در حوزه ی غزل و سپید شعر کردی پخته نشده ، یعنی ناگفتنی های فراوانی مانده است که باید گف6ته شوند و سروده شوند ، و صرف نظر از جند نمونه ماندگا رشعر کردی ، واقعا ما آثار زیادی در زمینه شعر کردی کلهری نداریم .
بنابراین حرکت آقای آهنگرنژاد در » نه رمه واران « شعر کردی را از مسیر تکامل تدریجی آن خارج کرده ، و این است که می گوییم ایشان به جای یک گام ، چندین گام پیش نهاده است .
ما ترس از آن داریم مردم به سبب ویژگی های خاص مجموعه و به دلیل عدم درک آن به لحاظ خلق تصاویر انتزاعی و بسیار قوی از شعر وی بی نصیب بمانند . و مخصوصا هر چه زمان می گذرد ، متکلمان زبان کردی کلهری کم و کم تر می شوند .
آهنگر نژاد در مجموعه نه رمه واران  به تصاویری دست یافته است که کاملا نو و مبتکرانه هستند و حتی به جرأت می توان گفت برای اولین بار است که به کار می روند . و از آنجایی که تصویرها انتزاعی بوده و حتی سر و گردنی بالاتر از تصاویر امروز در زبان فارسی دارند ، بنابراین طبیعی است که معنا ومفهوم آنها برای عامه مردم سخت باشد .
مثلا وقتی ایشان می گوید :
 -ته ک دامه له به رزی هول خوه مه و = به بلندی طلایی خویش تکیه داده ام
 -وه یه یهه و که و بالیگ = به ناگهانی آبی بال
- رووژنای هوونک شه وار ته نیا ییمان = روشنایی خنک شبهای تنهایی
- هزار ده نگ چروسیای له یره وه ر سه وز = هزار آواز پژمرده ی از این پیش سبز
- ولات سه ردیگ بیقه لتوز له ئه زره ته یل روته ل و سه رپه تی = دنیا سردی لبریز از آرزوهای عریان پریشان گیسو
و صدها ترکیب زیبای دیگر که حتی شاعران هم بایستی چند بار آنها را بخوانند تا چیزی دستگیرشان شود .
از مواردی که ایشان دراین مجموعه رعایت کرده است توجه دقیق و حساسیت به اوزان شعری است در مجموعه » نه رمه واران « در قسمت شعرهای کلاسیک هیچ اشتباه و لغزش وزنی به چشم نمی خورد و این نشانگر آگاهی کامل وی به اوزان شعری است .
می توان گفت شاعر دراین مجموعه به زبان شعری خود دست یافته است و براحتی می شود شعر وی را از دیگران تشخیص داد .
اشعار سپید وی دارای محتوا  و عمق بیشتری نسبت به غزلها یش می باشند . اما صمیمیتی که در غزلهایش است آنها را دلنشین تر از اشعار سپیدش کرده است .
آهنگرنژاد شاعریست که با رنگ ها دوستی خوبی دارد و در اشعار فارسی و کردی خود حتما در هر شعرش از رنگی استفاده کرده است .
کلمات ، سوز - کال - هیول - کو - چرمی - سفید - سیه - قرمز - زرد - بور و نیز شو و تیریک در مجموعه ی 73 صفحه ای اش مجموعا قریب 90 بار استفاده شده اند و شاید آهنگر نژاد را بتوان شاعر رنگها در زبان کردی لقب داد .
همچنین کلمات » آسمان « و عدد » هزار « به ترتیب 28و 18 بار در مجموعه اش آمده است . و این ها را بسامد واژه ای آهنگر نژاد می توان نامید .ایشان در بعضی اشعار ارتباطش را با مخاطب بسیار کمرنگ کرده است و تصاویر چنان خیالی هستند که بایستی برای معنای آنها از خود وی کمک طلبید .
مثلا،
.......
یا گه ر چه نیگ بگریم تا له یل بی مه و لیو چگ
***
له تیه لی روته ل ئیواره ی بی په لامار
***
له چگه یل خوه له کووین زوخه یل زه مان
استفاده از ردیف های بک و تازه از ویژگی های برجسته این مجموعه است مثلا : ردیف مه لو چگ - هساره - ئاسمان
که به نظر می رسد دریکی دو بیت ، ردیف چندان با بیت چفت و بست نشده و تصنعی جلوه می کند . مثلا :
تا که ی مداد زمسان ئی تاسمانه توسی 
تا که ی شه وار سه ردن حاله یل بی مه لو چگ
***
تا که ی بمینیمه لاله یل بی هساره
***
و در بیشتر ابیات بسیار قوی و گیرایند - مثال : چو توسنه ک چه نیگه ده س نیه که نه و له قه ومان
رووژه یل بی مه لیو چگ ، ساله یل بی هساره
***
آهنگرنژاد درمجموعه  نه رمه واران  از کلمات و واژه های اصیل کردی استفاده فراوان و به جانموده است کلماتی مثل :
دایر سنن = روشن کننده - چرمی = سفید - چوقیامه = خرابه
سره تاتگی = خود را لحظه ای نشان دادن و نهان شد - قه لتاخ زین = پشت برآمدگی زین اسب .
و این حکایت از تسلط شاعر به این گویش را دارد .
و این در حالی است که خیلی از شاعران مثلا کردی گو ، شعر هایشان پرا ست از واژه های فارسی و حتی اجنبی .
وگاه بعضی از متشاعران که داعیه استفاده از کلمات اصیل کردی را دارند که با کوشش ملال آور چند کلمه کردی را جمع کرده و سپس با زور و درکمال بی سلیقگی آنها را به هم می بافند . واز ویژگی های خوب جناب آهنگرنژاد استفاده درست و بجا از واژه هاست و این نشانگر این است که ایشان برای کلمه احترام قائل است ...
و حیف است که از غزلهای صمیمیم و پر از تصویر آهنگر نژاد هم صحبتی نکنیم . در غزل وه هار 1 ایشان آنچنان صمیمی و عاطفی می گوید که خواننده را به تحسین وا می دارد .
چه ویل پر له خه و ه زیه و د ئه گر رو ئه و هه وا بکن
دو واره ئه و زووان تیه رن چه وه یل لال آسمان
یعنی چشمهای پر از آرزوی تو اگر رو ی به هوا بنمایند دوباره چشمهای آسمان را به حرف خواهند آورد .و یا غزل مه لو چگ -1-
چه ن ساله ئی حساره بو و بال مه ل نیه یدن
برمی حساربه رز ماله یل بی مه لو چگ
و یا
هه ر شه و خیال سه وزد با له یله گگم جه ر و ده ی
» هر شب خیال سبز تو بالهایم را می فشارد ولی گاه چنان بی رحم می شود که به خاطر معشوق خیالی خود حاضر است تمام ستاره را از آسمان ریشه کن کند : تا گه ر هساره گی خوه د له ئاسمان بکالم / خوه زیو له بن هساره یل کول هه و ... و ایشان در بعضی اشعار سپیدش کلماتی را بکار برده که چندان ادبی نیستند .
مثل : چناوکه - لیوت - قلاوشان خیال - چه ویلم بازیه و کردم ، اما دریافت کلی شعر خوب جا گرفته اند . و بالاخره درمنظومه » قلاکه یوانوو « تصاویری ترسناک می آفریند .
اما این کلمات ترسناک مفهومی فلسفی و ژرف را ارائه می دهند . قلاکه یوانوو که خود کلممه ترکیبی جدیدی است از کلاغ ( مظهر پلیدی ) و کد بانوی به قول ما فرهاد کش که مظهر حیله و نیرنگ وشومی است ، خود نیاز به بحثی جد دارد و در حوصله این بحث نیست ، انشاء الله اگرعمری بود این منظومه عمیق را به نقد خواهیم نشست .
و ای کاش وی به طریقی می توانست واژه نامه ای را در آخر کتاب برای معنی کلمات دشوار می آورد ، تا لطف و عمق سخنش بیشتر پدیدار می گشت .
و آخر کلام اینکه » نه رمه واران « به شعر کردی کلهری آبرو داده است و سر و گردنی بسیار بالاتر از دیگرمجموعه های کردی که در یکی دو سال اخیر به چاپ رسیده اند دارد .
شعر آهنگرنژاد شعر تقلید و تکرار و کپی نیست ، توصیف صف قند و مرغ و کوپن نیست ، شعر آهنگر نژاد شعر درد و عشق و تفکر است ، استخوان دار و پویا و بالنده و لبریز از کشف و شهودهای شگرف و ناب شاعرانه ، چشم براه آثار دیگر ایشان خواهیم ماند .

 

 



نویسنده : جلیل آهنگرنژاد ; ساعت ٩:٥٢ ‎ق.ظ روز ۱۳۸۸/۱/٢٠