نرمه واران

شعر کردی کلهری (کرماشانی )‌ و مطالبی در باره ادبیات کردی

 

 

اين هم يک شعر:

 

م مه‌نموو ماسی سيه‌يل ئاو « ئه‌ڵوه‌ن

 

وه‌ زه‌يو و زليمه‌و زه‌حاک و زمسان چوه !

له جی په‌رانتز

له‌ له‌ج شه‌واره‌و

مانگ شه‌ر جه‌ر  له‌ڕێگ داکوتم

خه‌ێاڵ سێ گله ماسی سيه ،

له داڵگێگ مشتێ سقان و

شه‌واريگ ژان و  کڵافێگ گيس ،

مناڵ مه‌دره‌سه‌ی بێ جوغرافيێگ و ،

شاهات هيوچکامێان !

ئيوه تيوه‌نين له جی په‌رانتز به‌سياێێگ

داس قه‌ناس  ده‌م زه‌ردێگ داکۆتين !

( ده‌رهێنه‌ر : ! )‌

« هه‌ناێ چيده‌و بان « سن » ،‌

وه‌قه‌سی خوه‌د بێه له گيرسن !

ئێ که‌ش وه دزی خوداوا هڵاژيه‌و ،

وه ‌له‌په‌کۆتی

سێ گله ماسی سيه

له ئاوه‌يل وه‌يل وڵات خه‌ێاڵ بخنکن و

له ئیکه‌ش سيه‌ێگ خوه‌ديش بخنکيه ! »

ئاگر وڵات ڕشيا له هه‌ڵه‌ته‌يل گيانم وه‌تم :‌

 

«‌ نه‌ده‌رهێنه‌ر !

هه‌رسه‌ێ سی ده‌فه خنکيامه

‌له «‌سه‌يمه‌ره‌يل » ورسێه‌ری و بێ ده‌سڵاتی و سه‌راوه‌نيونی !

خنکانن ماسيه‌يل ئاوه‌يل وڵات خه‌ێال

 کار م نيه !

بچوو له ماسی سيه‌يل تافه‌يل ئا‌وه‌يل وڵات بپرس !

م هه‌ێمان

نه گيرفان مه‌ليوچگێگ وشکانمه ،

نه باڵ واڵ فريشته‌ێگ له پشته‌و به‌سامه ،

نه ڕووژنای له چه‌و کاڵ که‌‌وترێگ هه‌لقه‌پانمه ،

نه‌ شه‌وه‌کيان زمسان بێ باوانێگ

سه‌ر ڕێ له‌خوه‌ر نه‌مر وڵات گرتمه ،

نه‌ ده‌رهێنه‌ر!

هه‌ر شه‌و

تا ئه‌وه‌ڵ که‌ڵه‌شێر هساره‌و مانگ و نسار و تيه‌ريکی

سێسه‌دو سی و سێ ديوه‌ت قژن قژن

بيله سه‌ر و ده‌روه‌در و شين که‌ر و سيه‌له و وه‌ر،

يه‌ک جام سيه‌ێگ

 پر له خيون ها وه ده‌سێانه‌و و

وه‌ ڕزاره‌و له شوونم تيه‌ن و ئيوشن :

« هاێ باوگه‌! خيون ! هاێ باوگه‌خيون ! »‌

 

وه‌ر سووه‌گه‌

له‌شوونێان

سێسه‌دو سی و سێ داڵگ ريقه‌و بردێ

بيله سه‌ر و ده‌روه‌در و شين که‌ر و سيه‌له و وه‌ر،

يه‌ک مه‌ژمه‌ێ ژه‌نگنێگ

 ها بان سه‌رێانه‌و و

هه‌ر مه‌ژمه‌ سه‌ر بڕياێ شه‌لپان له خيونێگ هاتێ

وه ڕزاره ‌له شوونم شين که‌ن ئيوشن :

« هاێ ڕووڵه سه‌ر ! هاێ ڕووڵه سه‌ر! »

منيش نيه‌زانم

يه‌چه‌ن ساڵه وه‌بێ سه‌ر ده‌روه‌ده‌ر وڵاتم !؟

وڵام

يه زانم گ

له ئه‌وه‌ل شه‌وه‌يل زه‌لان و زيوخ تاريخ

باپيرم سه‌ر سيسه‌د و سی و سی کۆڕ بڕ ده‌س بڕيای

نا له بان ڕان و ئڕايان وه‌ت :

هه‌ناێ

تاريخ له وه‌ر داوان دالگ زووله‌زاێ

مه‌مگ زه‌خم و خيون و په‌ژاره خوارد

له سه‌ر سه‌راوه‌گان ئه‌لوه‌نه‌يل ولات

له سه‌ر برياێێگ

 شڵپه شڵپه شڵپ خيون هات و

هه‌ر ئيوارێان

داڵگه‌يل وڵات نه‌هات

کووه‌و بيون و خوه‌نين :‌

« ئه‌ڵوه‌ن ئاوه‌گه‌د ها وه‌خيونه‌وه

گل خوه‌ێ وه ده‌ور خانه‌قينه‌وه ...»

 

نه ده‌ر هێنه‌ر !

له ته‌مته‌مه‌ليول و

 بڵاچه‌ێ زمسان ئه‌وه‌ڵ ساڵ زنه‌ی

هه‌ناێ ته‌ور جه‌ور هزار سه‌ر خودايل فريشتێ دار

سه‌ر برايل خوه‌رو سه‌کامه‌تی

 له پشته‌وبرين

خوه‌يشکه‌يل هساره‌و ئافره‌ته‌يل واران بانان

وه ده‌نگ پڕ له ژارێگه‌و

له بان خه‌مه‌يل چه‌مه‌يل وڵات خوه‌نين :

« ته‌مته‌مه‌ليوله برا !

بن گوله‌م قيوله برا !‌ »‌

وڵام برايل شه‌وه‌کيان و په‌نشه‌مه ‌و  هاوار

چڕينه‌و پيان :‌

« حه‌سری حه‌سرانه خوه‌يشکه !

سه‌ر برا بڕانه خويشکه ! ...»‌

 

نه‌ده‌رهێنه‌ر !

م ته‌نيا مه‌نم تا بنوورم

له سيوک سليوک ساڵه‌يل سمنت کرياێ

هه‌ناێ ئه‌وه‌ل پژمه‌ێ عزرايل وه‌يل چه‌يلێگ

به‌ريوه‌يل ئێواران بێ واران زاگروس

 نه‌چرچگانێه‌سه‌و ،

هه‌ناێ ئه‌سر خيون له چه‌وه‌يل هساره‌يل ئاسمان

چيو تک تک واران نه‌تکياێه ،

هه‌ناێ ئاوه‌يل وه‌يل بسات هات و نه‌هات

مه‌نه‌ێ پيته‌خه‌نه‌ێ گوول چوول بێ که‌سی نه‌يونه‌

هه‌ناێ مێژگ ژه‌نگن مه‌لاێ گيژ وێژ مێژو

له ته‌نگی تک تيه‌ريکێ چيو ته‌ماته نه‌تلياێه

خۆدا

 بووش و ڕسک و ڕه‌سن و ڕیسيور ئاڕه‌سه‌که‌ێ

تا گه‌ر وه جيوله جيول

کتاو بجان و

مه‌له‌وه‌ر ده‌روه‌ده‌ر بتاسنن و

شووفاری هه‌ر سات وڵات بکه‌ن !

 

نه‌ده‌رهێنه‌ر !

له سيوک سليوک ساله‌يل سمنت کرياێ

م مه‌نم

تا گه‌ر چوار شه‌مه‌يل وڵات هات و نه‌هات

له بان ياڵه‌يل به‌رز شانم

ئاگر گريگ بکه‌مه‌و

تا گه‌ر خه‌ياڵ هيوچ مار سه‌ر ئاسنينێگ

له بان شان ئاێه‌مه‌يل ئی زه‌يوه چيوزه نه‌ێه‌ێد

م مه‌نم

 تاگه‌ر له بان گومبه‌زه‌يل گيانم

خيون هشار هزار مه‌ليوچگ ئه‌زان ئيوش برشيه‌ێ !

م مه‌نموو وه‌فره‌يل لچه‌يل « داڵاهوو »

م مه‌نموو ماسی سيه‌يل ئاو « ئه‌ڵوه‌ن ! »

م مه‌نموو رووژه‌يل بێ ده‌سلات پايز !

م مه‌نموو وه‌لنگه‌يل بێ واران ئينترنت !

 

نه ‌ده‌رهێنه‌ر !

هه‌ر سه‌ێ چاره‌نيوس ملێس سه‌رچه‌فت

له ناو رچين قه‌پاڵم

زيوخ و زه‌خم و زليمه نيوسايه !

هه‌ر سه‌ێ هه‌ر ئێوارێان

مه‌ل که‌ل شه‌ل چه‌ل قه‌ل ده‌م چه‌فتێگ

وه‌قيژه‌قيژ قرمزێگ

وڵات لات شه‌وارمان داپووشنێ

هه‌ر سه‌ێ سيف هساره و سه‌کامه‌تی

له گيرفان ئاسمان ئێ وڵاته

 که‌س وه‌چه‌و نه‌ی !

هه‌ر سه‌ێ شانه‌يلم

 هه‌ێمان نيشتمان سان ژانه !

هه‌رسه‌ێ

شوون به‌ره‌يل زام ژان و زيوخ و زمسان

له بان شانه‌يلم

عه‌سک ته‌سک ئه‌وه‌ل سانه‌يل « ئه‌هرام سه‌لاسه »

دينه‌سه‌و !

ولام چه‌وه‌يلم

هه‌ێمان ئيسگاێ رووژه‌يل مسافر دنياس

چه‌مه‌نده‌فه‌ر سه‌وز زنه‌ی

له جاده‌ێ که‌شکه‌‌شانی ئێ وڵاته

 ڕيوار هه‌ڵوژنێ !

 

يه‌ێ ‌رووژ پايز له کووڵ

ئه‌ول خوه‌يشکه قژن بيوچگڵه‌‌ما

له‌چگێگ له ئاسمان بێ وسان و

زه‌مبيلێگ پڕ له سيه پريوسنه‌ک بيموو

چيمه‌شوون خوه‌يشکه گه‌وراگه‌ێ وه‌هار

چيمن تا واران جاران ئوورديبه‌هه‌يشت

تا سروه‌ێ واێ شه‌وه‌کيانه‌يل وه‌هار

چيمن تا ئه‌وه‌ل ئه‌نار !

« ئه‌ناريگ هاتيه وه‌لای دووسه وه‌!

ئيوشم بخوه‌مه‌ی هه‌ر وه ووسه‌وه‌و !...»

چيمن تا ئه‌وه‌ل کيه‌نی ، که‌ڵ ، گوڵه‌زه‌رده ، گيا !

ئاورووشنه‌و که‌ر ، ماچ  ، فريشته‌ ، خودا !

....

 

نه‌ ده‌رهێنه‌ر !

م مه‌لاێ هلا هلاێ هزار کتاو نه‌نيوسياێم !

په‌يغه‌مه‌ر تووز هزار هووز نه‌هاتم !

خوداێ ئاسمان هزار مه‌زار بێ ناونکی يم !

م وه هيوچ په‌يغه‌مه‌ر دروينيگ

مه‌خش شه‌و نه‌ێامه بنيوسێ !

له هيوچ شه‌ێتان چڵه‌په‌رێگ نه‌که‌فتمه !

هيوچ خودايگ

له قه‌ێ تاش تيوشيگ نه‌وه‌سامه‌سه‌و !

وه‌ هيوچ دال ئه‌فداڵێگ

 نه‌وه‌تمه سپڵێ بخوه‌ێ !

نه‌ده رهێنه‌ر!

م مه‌نم‌تا گه‌ر ئه‌ژنه‌وم :

« کاوه جه‌خت سه‌رچه‌فتێگ بيو

ک وه‌رجله زه‌لان سيه‌ێ ديوه‌ت «‌ مه‌شروتيه‌ت »‌

وه‌‌ دزی غيره‌ت و پياێه‌تيه‌و

ته‌ک دا له شان شا ‌و سه‌کامه‌تيه‌و ! »

م مه‌نم تاگه‌ر ئه‌ژنه‌وم :

« ئاره‌ش لات که‌ره‌واتی مه‌س چووخ وه‌ده‌سێگ بيو

گ وه دزی مه‌رزه‌يل راسی و درسيه‌و

په‌رت بيوه داوان باوان شه‌ێتان و سێ نخته ...

 

نه ! ده‌رهێنه‌ر !

هه‌ر سه‌ێ ئچيونه ديونم !

وڵام ته‌مام غيره‌ته‌يل وڵات

چنگ کوتانه له پريوشه پريوشه‌ێ گيانم !

ته‌مام داره‌يل به‌رز وڵات

له خيون رشياێ م ريشێ گرن !

ته‌مام ئه‌زره‌ته‌يل که‌و که‌و

له سينێ م چه‌پڵه رێزان که‌ن

ته‌مام که‌وتره‌يل وڵات

له بان ميل بژانگه‌يل م سه‌ف به‌سن !

 

نه‌! ده‌رهێنه‌ر !

هيوچ جار ژارێگ

وه‌قه‌سی نيه‌گيرم ! نيه‌خنکنم ! نيه‌خنکيه‌م !

م مناڵ بازی نيم

پياێ سه‌ربه‌رزيم !

دار پر له په‌لوه‌چ ئازاديم !

...

شه‌وه‌کيان سه‌ردێگ

 له ماڵ وشه‌گان

داڵگم ده‌س نه‌يده‌ سه‌ر شانمه‌و

ئيوشێ :

« هه‌‌م خه‌و هڵه پڵه ديده رووڵه !؟ »‌

هه‌ڵسم ديونم داڵگم يه‌سه‌د ساڵه خنکياێه و

سێ گله ماسی سيه

 له تاف کڵاف گيسێ

له‌پساێ بی ئاو سناو که‌ن !......

 

 



نویسنده : جلیل آهنگرنژاد ; ساعت ۱٠:۱۸ ‎ق.ظ روز ۱۳۸۳/٧/٦