نرمه واران

شعر کردی کلهری (کرماشانی )‌ و مطالبی در باره ادبیات کردی


ماسی

شبهای سرد زمستان کودکی که با خش خش برگهای زرد ، عربده‌ی باد افسار گسیخته ،زوزه‌ی گرگها و عوعو سگهای روستا درمی آمیخت، مادرم با صدایی حزین داستانهایی می گفت که هنوز شخصیتها ،‌فضاها و نواهایش در گوش ذهنم تکرار می شوند. در یکی از این متلها که امروزه می توان رگه هایی بسیار قوی از رئالیسم جادویی در آن یافت،به شخصیت اول داستان گفته می شود : هفت آب از رودخانه می گذرند که باید تا آب هفتم صبر کنی ...  ابیاتی از این شعر بازیافته‌ی ذهنی‌ام از آن روزگاران است ...

له‌و شه‌وه‌ گ ماسیه‌گان هاتنه‌و،
آن شب که ماهیان به این دیار برگشتند،

 


تا وه له‌ش شه‌و سیه‌گان هاتنه‌و،
و تا جسم شبهای پر از سیاهی آمدند،

 

له چه‌مه‌گان گیانه‌ورێ قال کرد
در میان رودخانه های غریب ،‌جانوری داد می زد و



مه‌ی نه‌فه‌س ئاگر و شمشال کرد
به جستجوی نفس آتش و شمشال می نشست


پشت وه کور ، ده‌س وه سه‌ر و شان دیوه‌ت ،
در حالیکه به پسر تکیه داده و دستها را بر شانه های دختر انداخته بود ،

 


رای چه‌مه‌گان دالگ داره‌یل وه‌ت :
مادر درختان برای رودخانه های غریب می گفت:

 


تا گول سوو هه‌فت که‌ره‌ت ئاو تێ
تا سپیده دمان هفت بار }بر سینه هاتان{ آب جاری می گردد

 


پؤچ و هه‌چه‌ل جوور له‌ش قاو تێ
گاه بی زایش و بی رمق مثل چوب پوسیده‌ای می آید


هه‌م سیه‌ تێ هه‌م له ره‌نگ جاو تێ
گاه سیا و گاهی به رنگ پارچه های کفن


هه‌م له ره‌نگ شیرن وه‌فراو تێ
و گاه نیز ظاهر ا از جنس دلپذیر برفاب می آید


دل مه‌وه‌سن وه چه‌و هه‌ر هه‌فتێان
هان! به چشمان هر هفت آب دل نبندید


گیان مه‌ێه‌نه‌به‌خت شه‌وان خه‌فتێان
و برای اقبال شب زده شان جان نثار نکنید


***
له‌و شه‌وه‌ گ ماسیه‌گان له‌ێره چێن،
آن شب که ماهیان از اینجا کوچیدند،


خاسیه‌گان ،‌راسیه‌گان له‌ێره چێن،
خوبی ها و راستی ها نیز  از اینجا پر بستند،


له‌و شه‌وه‌ گ هه‌ر ده‌نگ شمشال نات ،
در آن شبی که صدای شمشال نیامد ،


هه‌ر ده‌نگ وارانه‌گه‌ێ ئمسال نات،‌
و صدای مترنم باران ئمسال به هیچ گوشی نرسید


له بن دنیاێ خه‌زه‌و و بێ که‌سی ،
از درون دنیای عذاب  و غضب و غربت


دال سیه‌ێ چه‌فته ده‌نیوکی ره‌سی
کرکس سیاه کژ منقاری از راه رسیده است


هه‌م سمه دا له بن مال خه‌ما
و بر خانه‌ی غمگین دنیا سیطره انداخته است


 قال سیه‌ێ کرده مل عاله‌ما
کرکس با صدایی سیاه جهان را مورد خطاب قرار می دهد :


هووز ئه‌زه‌ل !‌گا سیه‌گان هانه کوو؟
ای ایل ازل!‌گاوهای سیاه کجا رفته اند !؟


هووز ئه‌به‌د !‌ وا سیه‌گان هانه کوو؟
ای ایل ابد ! باد های سیاه کجا رفته اند؟!


که‌وتره‌گان خا سیه‌گان نانه کوو!؟
کبوترها  کجا تخم سیاه گذاشته اند؟


هووز درو راسیه‌گان نانه کوو؟!
ایل دروغ راستی ها را کجا نهان کرده اند ؟


هؤچ نه‌وه‌ت که‌س له جواوێ چمان
هیچ صدایی در جواب شنیده نشد


هؤچ نه‌چێ له‌ێ چه‌مه‌ئاوێ چمان
آب کرکس در هیچ رودخانه ای جاری نگشت


خا سیه‌گان بؤنه حه‌فی سه‌ر چمان
تخم های سیاه انگار افعی شند


چێنه له‌ش عاله‌م بێ ده‌ر چمان
و در جسد جهان سر بریده رفتند!


 له‌و شه‌وه‌ گ ماسیه‌گان هاتنه‌و،
آن شب که ماهیان به این دیار برگشتند،


تا وه له‌ش شه‌و سیه‌گان هاتنه‌و،
و تا جسم شبهای پر از سیاهی آمدند،

ده‌یشت له نوو هه‌م ره‌نگ ده‌لیا گرێ
دامن دشت کم کم رنگ دریا می گیرد


هه‌م ره‌نگ تاشه‌یل تماشا گرێ
وبه رنگ صخره های تماشا در می آید


ئه‌لوه‌ن نوو مه‌ی نه‌فه‌س تازه که‌ێ
الوند تازه دنبال نفس های تازه می گردد


هه‌م دؤه‌ت سوو مه‌ی په‌ر پاغازه که‌ێ
و دختر صبح نیز بی خیال از غم های بزرگ به سبزه چینی از بار مشغول است


ئه‌لوه‌ن نوو ماسیه‌گانی چرێ
الوند تازه ماهی هایش را می خواهد


تا وه‌شه‌فه‌ق مه‌لحه‌م ژانی چرێ
و تا به سپیه‌ی صبح به دنبال  مرهمی برای زخمهایش می گردد


تا گر ئاگر له سیه‌مال تێ
تا شعله‌ی آتش از سیاه چادر زندگی برمی خیزد،


هه‌ر ده‌نگ سه‌وز تن و شمشال تێ
مدام صدای سبز تو و آهنگ ناب شمشال می آید


تا له‌ش دنیا پره له هات و چێن
تا جسم جهان از آمدن و رفتنها سرشار است،


ماسی ده‌لیا پره له هات و چێن
ماهی دریا نیز از رفتن و آمدنها سرشار خواهد بود

جلیل آهنگرنژاد



نویسنده : جلیل آهنگرنژاد ; ساعت ۱:٢٤ ‎ق.ظ روز ۱۳٩٠/۳/۱٤