نرمه واران

شعر کردی کلهری (کرماشانی )‌ و مطالبی در باره ادبیات کردی


 

 

شعر تازه ای از : جلیل آهنگرن‍ژاد

له ناو روژه‌یل وارانی
 هه ر ئه‌وجووره  گِ خوه‌د زانی،


دلم  گیر چه‌وه‌یلیگه
چه‌ووه یلِ  کالِ  له‌یلیگه


چه‌ویگ ئاگر وه کوولم که‌ی
هه چیو شاره‌یل چوولم که‌ی

وه‌لا به‌یده‌م وه‌روه‌و جاران
وه ملک سه‌وز نازاران

وه‌لا به‌یده‌م وه‌ره‌و رووژی

گ ها گیانی له گول تووژی

وه‌لا  به‌یده‌م وه‌ره‌ومالی
گِ  به‌رزه  شین شمشالی


وه‌لا به‌یدم وه‌ره‌و هوهو
وه‌ره‌و وه‌فره‌یل دالاهو و ...

له ناو رووژه‌یل وارانی
هه‌رئه‌و جووره گِ  خوه‌د  زانی،


هه چیو مجنوونِ  ئاواره
وه شیتی  ریو نه‌مه‌ی شاره


منوو شه‌یو خیس دریایی
دلِ له   دووس برپایی

منوو قرچه‌ی دلِ کالی
منوو ئه‌وره‌یل  شه‌یو والی
...
وه تک تک ئه‌وره‌گه‌ی که‌و که‌و
هه چیو ئه‌وریشم خوه‌زیه‌و


تکی ، شووری  په‌ژاره‌یلم
له نوو گول ده ی وه‌هاره‌یلم


دیوه‌ت قژهیول خوه‌زیه‌و تی
ده‌نگ چیوه‌زه‌یل که‌و‌ که‌و تی ...

له ناو رووژه‌یل وارانی
هه‌ر ئه‌و جووره  گِ خوه‌د زانی،


 ره فیقن ئه‌ولما هه‌ر سوو
 مه‌لیوچک  ،  ئاسمان  ،  ئاسوو

 
 بهار ٨٨



نویسنده : جلیل آهنگرنژاد ; ساعت ۱٠:٠۳ ‎ب.ظ روز ۱۳۸۸/۱/۳٠



.

.

.

 

نقدی بر نرمه واران

به قلم : رضا موزونی
چند سالی است که به همت چند شاعر جوان کلهری گو ، شعر کردی کلهری جان تازه ای گرفته است . این شاعران جوان شعر کردی را به صورتی جدی در انجمن های ادبی مطرح نمودند و با برپایی جلسات نقد ، حساب شعر کردی را از طنز و هجو و تقلید و تکرار و به اصطلاح » بیت مشکه « جدا کردند و راه را بر » مستفعلاتن « گویان کم مایه پر ادعا بستند .
شعر کردی اینک می رود تا از پیله ی  مضامین تکراری وخالی ا زتصویر و مستقیم گویی ها و هجوها بدرآید و جایگاه واقعی خود را در عرصه ی ادبیات این مرز و بوم بیابد .
درگویش کردی کلهری واژه هایی وجود دارند که بار ادبی و عاطفی آنها به حدی است که حتی نمی توان معادل شایسته ای را در زبان فارسی برایشان پیدا کرد و ساده ترین مصداق این ادعا ، همین عنوان مجموعه شعر آقای آهنگرنژاد است که حتی معانی نم نم باران و باران آهسته و ... هیچگاه بار ادبی و عاطفی و لطافت خود » نه رمه واران « را ندارند .
گویش کردی کلهری که قابلیت های یک زبان را داراست ، گویش صمیمی ، بی پیرایه و در عین حال عمیق و ژرف است که اصیل ترین و عاطفی ترین واژه ها را می توان در آن پیدا کرد .


و اما  نه رمه واران  که بهانه ای بود برای نوشتن این مقدمه ، مجموعه اشعار شاعر هم دیاری و نام آشنا جناب آقای آهنگرنژاد است که در 73 صفحه توسط انتشارات چشمه و هنرو دانش کرمانشاه به زیور طبع آراسته شده است . اشعار این مجموعه در قالب غزل و سپید سروده شده اند .همانطور که در مقدمه کوتاه کتاب نیز آمده است .
اشعار این مجموعه دارای بافت و ساختی متمایز از اشعار معمول کردی است که تا به حال به طبع رسیده اند . خواننده این اشعار بایستی حتما به زبان کردی کلهری مسلط باشد و گرنه در دریافت معانی اشعار و درک تصویرهای آن باز می ماند .
آهنگرنژاد با جرأت و جسارتی خاص در شعر کردی کلهری به جای یک گام چند گام جلوتر نهاده و مممکن است ارزش واقعی مجموعه اش بزودی آشکار نشود . درا ین جا این سوال پیش می آید که این حرکت و این پیشروی تا چه حد می تواند موفق باشد ؟
همانطور که می دانیم شعر فارسی امروز فراز و نشیب های زیادی را پشت سر گذاشته است تا به این صورت به دست ما رسیده است .
یعنی شعر کلاسیک از زمان رودکی و قبل از آن با مضامین خاص شروع شده و در هر قالبی ، غزل ، مثنوی، قطعه ، دو بیتی ، رباعی و ... توسط شاعران در طول زمان پخته شده و تا الان که به سوی سپید و شعر حرکت و موج و ... امثالهم می رود .یعنی شعر در حوزه غزل توسط مولانا ، سعدی و حافظ ... با مضامین مربوطه ی آن زمان اشباع گردید . و امروز ما تدریجا شاهد حرکاتی جدید در تصاویر و معانی آنها هستیم . یعنی غزل و شعر فارسی تدریجا به این مرحله امروز رسیده است . بنابراین درک آن برای مخاطب چندان دشوار نیست . اما در شعر کردی این گونه نیست . حد اقل می توان گفت در حوزه ی غزل و سپید شعر کردی پخته نشده ، یعنی ناگفتنی های فراوانی مانده است که باید گف6ته شوند و سروده شوند ، و صرف نظر از جند نمونه ماندگا رشعر کردی ، واقعا ما آثار زیادی در زمینه شعر کردی کلهری نداریم .
بنابراین حرکت آقای آهنگرنژاد در » نه رمه واران « شعر کردی را از مسیر تکامل تدریجی آن خارج کرده ، و این است که می گوییم ایشان به جای یک گام ، چندین گام پیش نهاده است .
ما ترس از آن داریم مردم به سبب ویژگی های خاص مجموعه و به دلیل عدم درک آن به لحاظ خلق تصاویر انتزاعی و بسیار قوی از شعر وی بی نصیب بمانند . و مخصوصا هر چه زمان می گذرد ، متکلمان زبان کردی کلهری کم و کم تر می شوند .
آهنگر نژاد در مجموعه نه رمه واران  به تصاویری دست یافته است که کاملا نو و مبتکرانه هستند و حتی به جرأت می توان گفت برای اولین بار است که به کار می روند . و از آنجایی که تصویرها انتزاعی بوده و حتی سر و گردنی بالاتر از تصاویر امروز در زبان فارسی دارند ، بنابراین طبیعی است که معنا ومفهوم آنها برای عامه مردم سخت باشد .
مثلا وقتی ایشان می گوید :
 -ته ک دامه له به رزی هول خوه مه و = به بلندی طلایی خویش تکیه داده ام
 -وه یه یهه و که و بالیگ = به ناگهانی آبی بال
- رووژنای هوونک شه وار ته نیا ییمان = روشنایی خنک شبهای تنهایی
- هزار ده نگ چروسیای له یره وه ر سه وز = هزار آواز پژمرده ی از این پیش سبز
- ولات سه ردیگ بیقه لتوز له ئه زره ته یل روته ل و سه رپه تی = دنیا سردی لبریز از آرزوهای عریان پریشان گیسو
و صدها ترکیب زیبای دیگر که حتی شاعران هم بایستی چند بار آنها را بخوانند تا چیزی دستگیرشان شود .
از مواردی که ایشان دراین مجموعه رعایت کرده است توجه دقیق و حساسیت به اوزان شعری است در مجموعه » نه رمه واران « در قسمت شعرهای کلاسیک هیچ اشتباه و لغزش وزنی به چشم نمی خورد و این نشانگر آگاهی کامل وی به اوزان شعری است .
می توان گفت شاعر دراین مجموعه به زبان شعری خود دست یافته است و براحتی می شود شعر وی را از دیگران تشخیص داد .
اشعار سپید وی دارای محتوا  و عمق بیشتری نسبت به غزلها یش می باشند . اما صمیمیتی که در غزلهایش است آنها را دلنشین تر از اشعار سپیدش کرده است .
آهنگرنژاد شاعریست که با رنگ ها دوستی خوبی دارد و در اشعار فارسی و کردی خود حتما در هر شعرش از رنگی استفاده کرده است .
کلمات ، سوز - کال - هیول - کو - چرمی - سفید - سیه - قرمز - زرد - بور و نیز شو و تیریک در مجموعه ی 73 صفحه ای اش مجموعا قریب 90 بار استفاده شده اند و شاید آهنگر نژاد را بتوان شاعر رنگها در زبان کردی لقب داد .
همچنین کلمات » آسمان « و عدد » هزار « به ترتیب 28و 18 بار در مجموعه اش آمده است . و این ها را بسامد واژه ای آهنگر نژاد می توان نامید .ایشان در بعضی اشعار ارتباطش را با مخاطب بسیار کمرنگ کرده است و تصاویر چنان خیالی هستند که بایستی برای معنای آنها از خود وی کمک طلبید .
مثلا،
.......
یا گه ر چه نیگ بگریم تا له یل بی مه و لیو چگ
***
له تیه لی روته ل ئیواره ی بی په لامار
***
له چگه یل خوه له کووین زوخه یل زه مان
استفاده از ردیف های بک و تازه از ویژگی های برجسته این مجموعه است مثلا : ردیف مه لو چگ - هساره - ئاسمان
که به نظر می رسد دریکی دو بیت ، ردیف چندان با بیت چفت و بست نشده و تصنعی جلوه می کند . مثلا :
تا که ی مداد زمسان ئی تاسمانه توسی 
تا که ی شه وار سه ردن حاله یل بی مه لو چگ
***
تا که ی بمینیمه لاله یل بی هساره
***
و در بیشتر ابیات بسیار قوی و گیرایند - مثال : چو توسنه ک چه نیگه ده س نیه که نه و له قه ومان
رووژه یل بی مه لیو چگ ، ساله یل بی هساره
***
آهنگرنژاد درمجموعه  نه رمه واران  از کلمات و واژه های اصیل کردی استفاده فراوان و به جانموده است کلماتی مثل :
دایر سنن = روشن کننده - چرمی = سفید - چوقیامه = خرابه
سره تاتگی = خود را لحظه ای نشان دادن و نهان شد - قه لتاخ زین = پشت برآمدگی زین اسب .
و این حکایت از تسلط شاعر به این گویش را دارد .
و این در حالی است که خیلی از شاعران مثلا کردی گو ، شعر هایشان پرا ست از واژه های فارسی و حتی اجنبی .
وگاه بعضی از متشاعران که داعیه استفاده از کلمات اصیل کردی را دارند که با کوشش ملال آور چند کلمه کردی را جمع کرده و سپس با زور و درکمال بی سلیقگی آنها را به هم می بافند . واز ویژگی های خوب جناب آهنگرنژاد استفاده درست و بجا از واژه هاست و این نشانگر این است که ایشان برای کلمه احترام قائل است ...
و حیف است که از غزلهای صمیمیم و پر از تصویر آهنگر نژاد هم صحبتی نکنیم . در غزل وه هار 1 ایشان آنچنان صمیمی و عاطفی می گوید که خواننده را به تحسین وا می دارد .
چه ویل پر له خه و ه زیه و د ئه گر رو ئه و هه وا بکن
دو واره ئه و زووان تیه رن چه وه یل لال آسمان
یعنی چشمهای پر از آرزوی تو اگر رو ی به هوا بنمایند دوباره چشمهای آسمان را به حرف خواهند آورد .و یا غزل مه لو چگ -1-
چه ن ساله ئی حساره بو و بال مه ل نیه یدن
برمی حساربه رز ماله یل بی مه لو چگ
و یا
هه ر شه و خیال سه وزد با له یله گگم جه ر و ده ی
» هر شب خیال سبز تو بالهایم را می فشارد ولی گاه چنان بی رحم می شود که به خاطر معشوق خیالی خود حاضر است تمام ستاره را از آسمان ریشه کن کند : تا گه ر هساره گی خوه د له ئاسمان بکالم / خوه زیو له بن هساره یل کول هه و ... و ایشان در بعضی اشعار سپیدش کلماتی را بکار برده که چندان ادبی نیستند .
مثل : چناوکه - لیوت - قلاوشان خیال - چه ویلم بازیه و کردم ، اما دریافت کلی شعر خوب جا گرفته اند . و بالاخره درمنظومه » قلاکه یوانوو « تصاویری ترسناک می آفریند .
اما این کلمات ترسناک مفهومی فلسفی و ژرف را ارائه می دهند . قلاکه یوانوو که خود کلممه ترکیبی جدیدی است از کلاغ ( مظهر پلیدی ) و کد بانوی به قول ما فرهاد کش که مظهر حیله و نیرنگ وشومی است ، خود نیاز به بحثی جد دارد و در حوصله این بحث نیست ، انشاء الله اگرعمری بود این منظومه عمیق را به نقد خواهیم نشست .
و ای کاش وی به طریقی می توانست واژه نامه ای را در آخر کتاب برای معنی کلمات دشوار می آورد ، تا لطف و عمق سخنش بیشتر پدیدار می گشت .
و آخر کلام اینکه » نه رمه واران « به شعر کردی کلهری آبرو داده است و سر و گردنی بسیار بالاتر از دیگرمجموعه های کردی که در یکی دو سال اخیر به چاپ رسیده اند دارد .
شعر آهنگرنژاد شعر تقلید و تکرار و کپی نیست ، توصیف صف قند و مرغ و کوپن نیست ، شعر آهنگر نژاد شعر درد و عشق و تفکر است ، استخوان دار و پویا و بالنده و لبریز از کشف و شهودهای شگرف و ناب شاعرانه ، چشم براه آثار دیگر ایشان خواهیم ماند .

 

 



نویسنده : جلیل آهنگرنژاد ; ساعت ٩:٥٢ ‎ق.ظ روز ۱۳۸۸/۱/٢٠